maciekburdzy@gmail.com

Zduńskie opowieści to serwis o kaflach, piecach i kominkach. Przedstawia dawne urządzenia grzewcze. Pokazuje zdjęcia, ciekawostki historyczne, rysunki, własne i cudze artykuły oraz odkrycia i wspomnienia. Zawiera i informuje o wydarzeniach z branży zduńskiej oraz wystawach muzealnych. Wywołuje uczucia od melancholii po uśmiech. Buduje zamiłowanie do dawnych rzeczy, które przeminęły oraz promuje kulturę ognia.

Jak żyją Huculi?

 

10296110_779786532039616_1401863888673745253_o

Piec huculski (wykonanie Kominki Piotr Batura, kafle Kaflarnia Zduny)

Dwa razy do roku mówi się w całej Polsce o Huculszczyźnie : w lutym z okazji organizowania marszu narciarskiego “Szlakiem II-giej brygady Legionów” i w lecie w związku ze “świętem Huculszczyzny”. Ten uroczy zakątek Rzplitej mało jest znany, mimo, że ściągają tu w zimie rzesze narciarzy, a w lecie gromady letników. Ziemia, najdalej ze wszystkich w Polsce na południe wybiegająca, obdarzona najcieplejszym klimatem i największą liczhą dni słonecznych w roku – stanowi jakby zamknięty w sobie kraik, od świata nieomal deskami zabity, gdzie w całej swej krasie i okazałości przechowało się piękno tego regionu.

Z czarnych lasów dźwiga się w niebo najwyższe pasmo Huculszczyzny – Czarnohora, lasy pokrywają też stoki pozostałych pasm: Gór Czywczyńskich, Beskidu Huculskiego, Gorganów Wschodnich i Czarnej Połoniny. Wśród czerni lasów i srebra wód, zieleni połonin i błękitu nieba, brak było barwy ciepłej, żywej – brak było czerwieni. Odczuli t0 mieszkańcy tych stron i czerwień obrali za kolor swych okryć. Hucuł w
swym barwnym stroju jest naturalnem uzupełnieniem krajobrazu, wytworzył w nim harmonijną całość. Huculszczyzna to po dziś dzień rezerwat nie tylko niezniszczalnej przyrody, ale  dawnych obyczajów i zwyczajów, dawnych strojów i obrzędów, dawnego człowieka – to wyspa egzotyzmu, jakiej nie znajdziesz w całej Europie. Idźmy więc na Huculszczyznę, poznajmy ten kraj, przemierzmy szlaki tej ziemi zarówno z turystyczną laską, jak i narciarskim kijem. Pokochamy na pewno ten zakątek Rzplitej!

LUDNOŚĆ

Mieszkańcy tej ziemi żyją z gór, lasów i połonin. Hucuł, to urodzony pasterz, myśliwy i flisak. Uprawa roli nie pociąga go i najmniej się jej oddaje, utrzymując, że “grzech ziemię świętą krajać”. Otoczeni górama, w czasie gdy gdzie indziej charakter wsi zanika, Huculi zachowali w pełni swój strój, sposób życia, wierzenia i obrzędy. Stanowią oni jeden z rodów góralskich. Są wyznania grecko.-katolickiego (t. zw. unickiego).
Trzy wydarzenia są dla Hucuła najważniejsze: narodziny, wesele i śmierć. Według wierzeń Hucułów, w czasie urodzin dziecka, zbiera się dwunastu sędziów pod oknami i wyznacza los nowonarodzonego przez wybranie mu gwiazdy. Drugim ważnym wydarzeniem życia jest wesele; wydarzenie to składa się znów z trzech epizodów. Pierwszy to staranie się o dziewczynę  i przygotowania wstępne, drugi oświadczenie i ślub, trzeci wreszcie – to samo wesele. Przy obrzędzie ślubnym młodzi starają się za pomocą różnych zabiegów uzyskkać nad sobą przewagę. Praktyk tych jest tu moc niezliczona.

Śmierć zapowiadają, wedle wierzeń, niezwykłe oznaki. Śmierć przyjmuje lud z rezygnacją, lękiem napawa go tylko powolne konanie, które ułatwia otwieranie drzwi, okien, pieca itp. Rozmaite praktyki maję poza tym ułatwić zmarłemu przyszłe bytowanie oraz ustrzec pozastałych domowników przed złą mocą trupa. Dom, w którym leży zmarły, oznacza się przez zawieszenie ręcznika w oknie.

OBRZĘDY I STRÓJ.

Najrozmaitsze obrzędy związane są z dorocznymi świętami. Na przykład w czasie Bożego Narodzenia, grupy po kilkunastu parobczaków w oryginalny sposób kolendują po domach. Obrzęd ten rozpoczyna się zbiorowym marszem szeregami z rytmicznymi podskokami i podnoszeniem toporków (podobnych do ciupag góralskich) w górę. Towarzyszy temu rytmiczny śpicw, prymitywny, ale pełen pierwotnego wdzięku.
Treść często mało związana z Bożem Narodzeniem. Od czasu do czasu przywódca grupy coś zaśpiewa, inni mu odpowiedzą, zmieniając szyki na różne sposoby. Ten monotonny śpiew ciągnie się czasem kilkadziesiąt minut. Przed ugoszczeniem wreszcie i obdarowaniem (pięniędzmi, które są przeznaczane na cerkiew), jak i po skończonym obrzędzie, śpiewa chór życzenie pomyślności dla wszystkich domowników. Najprzód się życzy mężczyznom, potem kobietom.
Ten obrzęd huculski jest najprawdopodbniej pogańskim zabytkiem, sztucznie związanym z chrześcijańskim świętem .Obrzędowość huculska jest wogóle b. bogata i łączy się albo ze świętami religijnymi, albo też z zajęciami codziennego życia.
Hucuł, z bardzo nielicznymi wyjatkami  wszystko sobie sam sporządza. Uderza nas przede wszystkim w jego wyrobach barwnaść. Najbarwniejszy jest strój, złożony u mężczyzn z tzw. soroczki (rodzaj koszuli) bogato haftowanej, serdaka futrzanego w lecie i kożucha w zimie, pięknie wyszywanych, dość obcisłych, czerwonych spodni i wysoko sięgających, także czerwonych onuc. Na nogach noszą Huculi tzw. postoły, zupełnie przypominające góralskie kierpce, na głowie zaś w zimie futrzaną czapkę, w lecie sukienny, ubrany kalorowo kapelusz. Kobiety ubierają się podobnie, z drobnymi jedynie odchyleniami, tylko oczywiście zamiast spodni, noszą z przodu i z tyłu zapaski (rodzaj fartucha). Głowy przybierają specjalnie wą.zanymi chustkami. Na codzień ubierają się Hucułki podobnie, ale mniej barwnie.
Z życiem Hucuła, a także z wieloma obrzędami, są ściśle związane tańce. Najpowszchniejszym tańcem jest “hucułka” występujaca także jako taniec obrzędowy przy weselach. Powszechny jest również “arkan”. Z instrumentów muzycznych znane sa Hucułom skrzypce, cymbały, fujarka, trembita, piszczałka, róg, dudy.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Piec huculski (Wytwórnia Kafli Zygmunta Kuliga)

SZTUKA HUCULSKA

Bez wplywów miejskich, bez udziału wykształconych artystów, rozwinęła się pięknie sztuka huculska budząca podziw znawców nie tylko w kraju, lecz i zagranicą. Sztuka huculska związała się nierozdzielnie z przemysłem domowym, zaopatrującym mieszkańców gór, w sprzęty gospodarskie, naczynia i odzież. Stąd też wszystkie przedmioty sztuki na Huculszczyźnie mają znaczenie użytkowe, a niemal wszystkle sprzęty w chacie Hucuła i wszystkie części jego stroju noszą piętno artyzmu.
W chacie Hucuła zdobiony jest przede wszystkim “sosrb”‘ motywami krzyża i rozety. Skrzynie sporządzaję z drzewa zapuszczonego na brunatno i czarno. Ornamenty są ryte i wypalane. W dzisiejszej rzeźbie huculskiej ma zasłosowanie również inkrustacja drzewem kolorowym, masą perłową i od czasu wojny aluminium i mledź. Rozpowszechnione jest tez mosiężnictwo. Z blachy i drutu wyrabiają Huculi fajki misterne koronki, noszone przez mężczyzn na kapeluszach, odlewają z mosiądzu topork, krzyże, klamry, pierścienie, guziki itp.
Najpoważniejsze imię wśród dzisiejszych “rizbarów” zdobył sobie Wasyl Dewdiuk, nauczyciel i organizator przemysłu mosiężnego. rzeźbiarskiego i inkrustacyjnego. Drugim sławnym ,,rizbarem” huculskim jest Wasyl Szkryblak.
Garncarstwu Huculszczyzny dał początek Bachmiński który żył w Kosowie w latach 1820 – 1882. Wyrabiał on przeważnie piece kaflowe. kominki i kuchnie znakując je z pomysłowością. Uczeń jego Koszak w Pistyniu tworzył oryginalne naczynia, zdobione ludowymi motywami. Rzecz charakterystyczna, że wszyscy wybitni garncarze to Polacy, natomiast w przemyśle drzewnym są mistrzami Rusini.
Mówiąc o przemyśle artystycznym Hucułów, nie moina pominąć kuśnierstwa. Hucuł nie obejdzie się bez kożuszka, a jego umysł zdobnictwa nakazuje mu swój kieptar upiększyć. Kuśnierstwo najlepiej rozwija się w Kutach i ma przed sobą wielką przyszłość.
Niezwykłem bogactwem i subtelnością wykonania, odznaczają się pisanki huculskie. Najładniejsze pochodzą z okolic Kosowa i Kosmacza, przy czym jeśli chce się mieć naprawdę piękne okazy należy szukać plsanek ktłóre Huculi robią dla siebie, a nie na sprzedaż.

BUDOWNICTWO

Na uwagę zasługuje rownież budownictwo huculskie. Zagroda huculska, “osedok'” otoczona jest płotem obejmującym budynek mieszkalny i budynki gospodarcze. Chaty jedno lub dwu izbowe mają z przodu charakterystyczną przysbę. Często również jest z przodu rodzaj ganku, zakrytego wystajączym okapem strzechy. Chaty budują Huculi z drzewa na węgieł, z nieociosanych, ociosanych lub też przepołowionych okrąglaków. Dachy kryte są tak typowemi dla chat huculskich gontami lub dranicami (deski od 1 metr. długości). Z wyborem miejsca na
chatę, z samym jej założeniem i budową wiąże się cały szereg obrzędów i praktyk magicznych, podobnie jak i zakładaniem ognia a przede wszystkim “watry”, żywego ognia, uzyskiwanego przez tarcie dwóch kawałków drzewa.
Do budownictwa ludowego najeżą również cerkiewki. Mają one zasadniczo kształt krzyża o równych ramionach. Charakterystyczne są też huculskie kapliczki przydrożne.

TURYSTYKA I UZDROWISKA

Huculszczyzna przedstawia niesłychanie ponętny teren dla sportowców i turystów. Urozmaicone i malownicze pod względem krajobrazu Beskidy Wschodnie są zarazem łatwo dostępne, tak, że przemierzyć je można prosto wzdłuż i wszerz. Można też odbywać dalekie wycieczki w góry autem, motocyklem lub wozem.
Huculszczyzna posiada szereg malowniczo położonych letnisk i uzdrowisk. Jak np. w dolinie Prutu – Delatyn, Jaremcze, Tatarów f Worochta. W dolinie Bystrzycy – Rafajłową i Zieloną, w dolinie Łomnicy – Podlute, wreszcie słynny zakład leczniczy w Kosowie dr. Tarnawskiego  a dalej Kuty, Pistyń, Burkut itd. Dostęp do Huculszczyzny ułatwia linia kolejowa ze Stanisławowa do Worochty oraz szosy, a wygodne schroniska górskie Towarzystwa Tatrzańskego oraz znakowane farbami ścieżki ułatwiają przebywanie w terenie.
Poznawszy bliżej piękno ziemi Huculskiej, jej przyrodę, bogactwa oraz lud – dziwimy się, że zakątek ten, odwiedzany wprawdzie licznie nie stał się jeszcze ośrodkiem ruchu turystycznego na szerszą skalę, że nie przyciąga setek tysięcy swoich i obcych, spragnionych spokoju i wytchnienia w ciszy górskiej. Zaiste, zbyt malo jeszcze wiemyo skarbach, jakie kraj nasz ukrywa.

Czasopisma_025_06_001_0001.bmp

Źródło: Kalendarz Ludowy na rok 1937, zasoby Kujawsko-Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej

 

Planujesz kominek, piec lub kuchnię kaflową? Marzysz o piecu chlebowym lub do pizzy?

Skorzystaj z naszej oferty:

+48 504 481 668, maciekburdzy@gmail.com, kaflarnia-zduny.pl.

Świadczymy usługi na terenie całej Polski.

Wybrane artykuł